Literature, Translation & the Int'l Exams ...... Managed by: Abbas Sharekian

Modern British Drama

Professor Saccioو Princeton University, Dartmouth College

Waiting for Godot. The Importance of Being Earnest. Rosencrantz and Guildernstern Are Dead. Since Shakespeare's time, no period has produced more brilliant and varied theater in Britain than the last 100 years.

Changes in British society affected and were reflected in the theater of the times. Playwrights reacted to the social circles, governmental constructs, and economic conditions around them, using the essential elements of theater—characterization, set, dialogue—to exaggerate, parody, manipulate, or deconstruct them.

In modern London, plays matter. They are part of the cultural dialogue of the nation. They are important for Britain's idea of itself and for its self-presentation to the world. They have been exported with great success to America and the rest of the English-speaking world.

Professor Peter Saccio has selected the major British playwrights of the past century to cover in this course: Wilde, Shaw, Coward, Beckett, Osborne, Pinter, Stoppard, Churchill, and Hare. His reasons for selecting them vary:

·         Some wittily celebrate (or satirize) the manners of an elite class.

·         Some explore the large or subtle changes in a kingdom that once ruled a quarter of the Earth and now produces royal soap opera.

·         Some assault the socio-political establishment.

·         Some probe the existential anxiety of the modern age.

·         All of them are enormously articulate, exploiting the verbal resources of the English language and the visual resources of the contemporary stage to hold up the mirror to our times.

"Unlike other media, dramatic art occurs in a certain place and time, in the 'here and now,'" states Professor Saccio. "The subject matter need not be visible or realistic. It can be historical, fantastic, or allegorical."

Social Interaction: The Root of British Theater

Professor Saccio finds the root of theater in social interaction. "It is the most immediate of the arts, displaying human situations through living actors before a present audience," he maintains.

He suggests that early 20th-century Britain found its best theatrical expression in the comedy of manners, the drama of upper-class drawing rooms. He goes on to argue that subsequent playwrights adapted, displaced, rebelled against, and revived the comedy of manners, thereby revealing changes in personal, family, and national life.

"British theater is uniquely in touch, not only with the conversation of our parlors, but also with the institutions of our public life and the back alleys of our minds," says Dr. Saccio.

Professor Saccio (Ph.D., Princeton University) is the Leon D. Black Professor of Shakespearean Studies and Professor of English Emeritus at Dartmouth College. As hundreds of students at Dartmouth have attested, Professor Saccio is a lecturer of rare passion and gifts. He was honored with Dartmouth's J. Kenneth Huntington Memorial Award for Outstanding Teaching. He is the author of Shakespeare's English Kings (1977), a recognized classic in its field, as well as other books and dozens of scholarly articles.

Explore 100 Years of British Theater

This series of eight lectures examines the role theater has played in British culture and society over the past 100 years. You witness the evolution of the stylistic conventions of the British play, from the genteel drawing-room comedies of the late 19th century to the radical political theater of the last decade.

Through this brief survey of some of the great innovators of the dramatic arts of the modern era, you begin to understand how and why the play has changed so dramatically, and you realize the importance of the political and social context in which these works were written.

The first lecture provides a general overview of the important works and authors of the past century, and it introduces you to the interactive nature of theater itself. You touch on continental and American influences upon British play writing and examine the effect of governmental involvement in the theater over the years. You begin to understand what a vital part of British culture the theater is, and how important it is to understand the political and social framework in which each play was written.

The second lecture introduces you to two authors whose works are true keystones of British theater: Oscar Wilde and Noel Coward. The comedy of the upper-class drawing room was created and perfected by these two legends of theater; you are introduced to the character of the "dandy" and appreciate two of the greatest wits of the written word.

In Professor Saccio's third lecture, you study George Bernard Shaw, who changed the dramatic form from entertainment to didacticism. Socioeconomic conditions in England changed the role of the theater from pastime for the leisured class to forum for an exploration of moral and economic issues.

After World War II, theater was partly subsidized by the government; high art became a matter of national prestige. An important archetype in literature emerged, and in Lecture 4 you consider the origins of the "angry young man," whose voice emerged from John Osborne's play, Look Back in Anger.

In the next two lectures, 5 and 6, you explore the works of two of the most important and innovative playwrights of the modern era: Samuel Beckett, whose dark dramas of alienation forever changed theatrical conventions and the way you perceive our relation to the universe; and Harold Pinter, whose portentous pauses and dramas of defensive aggression left audiences with a chilling sense of unidentifiable menace.

Tom Stoppard, the subject of Lecture 7, created his own category—the thinking man's play. The more rigorous and traditional an education an individual has had, the more likely he or she is to understand and delight in Stoppard's clever parodies and ingenious manipulations of classic works.

The final lecture focuses on two authors who represent an entire body of work—the political drama. Caryl Churchill aggressively questions standard stereotypes of gender, sexuality, and family; David Hare boldly addresses a wide variety of political issues while displaying his strong gift for characterization.


+ نوشته شده در  89/11/30ساعت 11:29 AM  توسط Abbas Sharekian | 

Comparative literature

is an academic field dealing with the literature of two or more different linguistic, cultural or national groups. While most frequently practiced with works of different languages, comparative literature may also be performed on works of the same language if the works originate from different nations or cultures among which that language is spoken. Also included in the range of inquiry are comparisons of different types of art; for example, a relationship of film to literature.


Students and instructors in the field, usually called "comparatists," have traditionally been proficient in several languages and acquainted with the literary traditions, literary criticism, and major literary texts of those languages. Some of the newer sub-fields, however, are more influenced by critical theory and literary theory, stressing theoretical acumen and the ability to consider different types of art concurrently, over high linguistic competence.

The interdisciplinary nature of the field means that comparatists typically exhibit some acquaintance with translation studies, sociology, critical theory, cultural studies, religious studies, and history. As a result, comparative literature programs within universities may be designed by scholars drawn from several such departments. This eclecticism has led critics (from within and without) to charge that Comparative Literature is insufficiently well-defined, or that comparatists too easily fall into dilettantism, because the scope of their work is, of necessity, broad. Some question whether this breadth affects the ability of Ph.D.s to find employment in the highly specialized environment of academia and the career market at large, although such concerns do not seem to be borne out by placement data that shows comparative literature graduates to be hired at similar or higher rates than their compeers in English.

The terms "Comparative Literature" and "World Literature" are often used to designate a similar course of study and scholarship. Comparative Literature is the more widely used term in the United States, with many universities having Comparative Literature departments or Comparative Literature programs.

Comparative literature is an interdisciplinary field whose practitioners study literature across national borders, across time periods, across languages, across genres, across boundaries between literature and the other arts (music, painting, dance, film, etc.), across disciplines (literature and psychology, philosophy, science, history, architecture, sociology, politics, etc.). Defined most broadly, comparative literature is the study of "literature without borders." Scholarship in Comparative Literature include, for example, studying literacy and social status in the Americas, studying medieval epic and romance, studying the links of literature to folklore and mythology, studying colonial and postcolonial writings in different parts of the world, asking fundamental questions about definitions of literature itself. What scholars in Comparative Literature share is a desire to study literature beyond national boundaries and an interest in languages so that they can read foreign texts in their original form. Many comparatists also share the desire to integrate literary experience with other cultural phenomena such as historical change, philosophical concepts, and social movements.

The discipline of Comparative Literature has scholarly associations such as the ICLA: International Comparative Literature Association and comparative literature associations exists in many countries: for a list of such see BCLA: British Comparative Literature Association; for the US, see ACLA: American Comparative Literature Association. There are many learned journals that publish scholarship in Comparative Literature: see "Selected Comparative Literature and Comparative Humanities Journals" and for a list of books in Comparative Literature see "A Selected Shortlist of Comparative Literature (Text) Books in English, French, and German"

Early work

Work considered foundational to the discipline of Comparative Literature include Transylvanian Hungarian Hugo Meltzl de Lomnitz's scholarship, also the founding editor of the journal Acta Comparationis Litterarum Universarum (1877) and New Zealand scholar H.M. Posnett's Comparative Literature (1886). However, antecedents can be found in the ideas of Johann Wolfgang von Goethe in his vision of "world literature" (Weltliteratur) and Russian Formalists credited Alexander Veselovsky with laying the groundwork for the discipline. Viktor Zhirmunsky, for instance, referred to Veselovsky as "the most remarkable representative of comparative literary study in Russian and European scholarship of the nineteenth century" (Zhirmunsky qtd. in Rachel Polonsky, English Literature and the Russian Aesthetic Renaissance [Cambridge UP, 1998. 17]; see also David Damrosch, "Rebirth of a Discipline: The Global Origins of Comparative Studies," Comparative Critical Studies 3.1-2 [2006]: 99-112). During the late 19th century, comparatists such as Fyodor Buslaev were chiefly concerned with deducing the purported Zeitgeist or "spirit of the times", which they assumed to be embodied in the literary output of each nation. Although many comparative works from this period would be judged chauvinistic, Eurocentric, or even racist by present-day standards, the intention of most scholars during this period was to increase the understanding of other cultures, not to assert superiority over them (although politicians and others from outside the field used their works for this purpose).[citation needed]

French School

In the early part of the 20th century until WWII, the field was characterised by a notably empiricist and positivist approach, termed the "French School", in which scholars examined works forensically, looking for evidence of "origins" and "influences" between works from different nations. Thus a scholar might attempt to trace how a particular literary idea or motif traveled between nations over time. In the French School of Comparative Literature also influence studies and the study of mentalities dominate(d). Today, the French School practices the nation-state approach of the discipline although it also promotes the approach of a "European Comparative Literature."

German School

German Comparative Literature has its origins similar to the French School in the late 19th century. After World War II, the discipline developed to a large extent owing to one scholar in particular, Peter Szondi (1929–1971), a Hungarian who taught at the Free University Berlin. Szondi's work in Allgemeine und Vergleichende Literaturwissenschaft included the genre of drama, lyric (in particular hermetic) poetry, and hermeneutics: "Szondi's vision of Allgemeine und Vergleichende Literaturwissenschaft became evident in both his policy of inviting international guest speakers to Berlin and his introductions to their talks. Szondi welcomed, among others, Jacques Derrida (before he attained worldwide recognition), Pierre Bourdieu and Lucien Goldman from France, Paul de Man from Zürich, Gershom Sholem from Jerusalem, Theodor W. Adorno from Frankfurt, Hans Robert Jauss from the then young University of Konstanz, and from the US René Wellek (Harvard), Geoffrey Hartman and Peter Demetz (Yale), along with the liberal publicist Lionel Trilling. The names of these visiting scholars, who form a programmatic network and a methodological canon, epitomise Szondi's conception of comparative literature. German comparatists working in East Germany, however, were not invited, nor were recognised colleagues from France or the Netherlands. Yet while he was oriented towards the West and the new allies of West Germany and paid little attention to comparatists in Eastern Europe, his conception of a transnational (and transatlantic) comparative literature was very much influenced by East European literary theorists of the Russian and Prague schools of structuralism, from whose works René Wellek, too, derived many of his concepts, concepts that continue to have profound implications for comparative literary theory today" ... A manual published by the University of Munich lists 31 departments which offer a diploma in comparative literature in Germany, albeit some only as a 'minor'. These are: Augsburg, Bayreuth, Free University Berlin, Technical University Berlin, Bochum, Bonn, Chemnitz-Zwickau, Erfurt, Erlangen-Nürnberg, Essen, Frankfurt am Main, Frankfurt an der Oder, Gießen, Göttingen, Jena, Karlsruhe, Kassel, Konstanz, Leipzig, Mainz, München, Münster, Osnabrück, Paderborn, Potsdam, Rostock, Saarbrücken, Siegen, Stuttgart, Tübingen, Wuppertal. (Der kleine Komparatist [2003]). This situation is undergoing rapid change, however, since many universities are adapting to the new requirements of the recently introduced Bachelor and Master of Arts. German comparative literature is being squeezed by the traditional philologies on the one hand and more vocational programmes of study on the other which seek to offer students the practical knowledge they need for the working world (e.g., 'Applied Literature'). With German universities no longer educating their students primarily for an academic market, the necessity of a more vocational approach is becoming ever more evident" (Oliver Lubrich, "Comparative Literature – in, from and beyond Germany," Comparative Critical Studies 3.1-2 [2006]: 47-67)

American (USA) School

Reacting to the French School, postwar scholars, collectively termed the "American School", sought to return the field to matters more directly concerned with literary criticism, de-emphasising the detective work and detailed historical research that the French School had demanded. The American School was more closely aligned with the original internationalist visions of Goethe and Posnett (arguably reflecting the postwar desire for international co-operation), looking for examples of universal human "truths" based on the literary archetypes that appeared throughout literatures from all times and places.

Prior to the advent of the American School, the scope of Comparative Literature in the West was typically limited to the literatures of Western Europe and Anglo-America, predominantly literature in English, German and French literature, with occasional forays into Italian literature (primarily for Dante) and Spanish literature (primarily for Cervantes). One monument to the approach of this period is Erich Auerbach's book Mimesis, a survey of techniques of realism in texts whose origins span several continents and three thousand years.

The approach of the American School would be familiar to current practitioners of Cultural Studies and is even claimed by some to be the forerunner of the Cultural Studies boom in universities during the 1970s and 1980s. The field today is highly diverse: for example, comparatists routinely study Chinese literature, Arabic literature and the literatures of most other major world languages and regions as well as English and continental European literatures.

Current developments

There is a movement among comparatists in the US and elsewhere to re-focus the discipline away from the nation-based approach with which it has previously been associated towards a cross-cultural approach that pays no heed to national borders. Works of this nature include Gayatri Chakravorty Spivak's Death of a Discipline, David Damrosch's What is World Literature?, Steven Tötösy de Zepetnek's concept of "comparative cultural studies", and Pascale Casanova's The World Republic of Letters. It remains to be seen whether this approach will prove successful given that Comparative Literature had its roots in nation-based thinking and much of the literature under study still concerns issues of the nation-state. Given developments in the studies of globalization and interculturalism, Comparative Literature, already representing a wider study than the single-language nation-state approach, may be well suited to move away from the paradigm of the nation-state. While in the West Comparative Literature is experiencing institutional constriction, there are signs that in many parts of the world the discipline is thriving, especially in Asia, Latin America, and the Mediterranean. Current trends in Comparative literature also reflect the growing importance of cultural studies in the fields of literature.


+ نوشته شده در  89/11/28ساعت 7:25 PM  توسط Abbas Sharekian | 


To improve your writing, you need to make sure that your ideas, both in sentences and paragraphs, stick together or have coherence and that the gap between ideas is bridged smoothly. One way to do this is by using transitions - words or phrases or techniques that help bring two ideas together. Transitional words and phrases represent one way of gaining coherence. Certain words help continue an idea, indicate a shift of though or contrast, or sum up a conclusion. Check the following list of words to find those that will pull your sentences and paragraphs together.

For continuing a common line of reasoning:

clearly, then
in addition
besides that
in the same way
following this further
pursuing this further
in the light of the... it is easy to see that

To change the line of reasoning (contrast):

on the other hand
on the contrary

For opening a paragraph initially or for general use:

no doubt
nobody denies
of course
to be sure
generally speaking
in general
at this level
in this situation

For the final points of a paragraph or essay:


Transitional chains, to use in separating sections of a paragraph which is arranged chronologically:

first... second... third...
generally... furthermore... finally
in the first place... also... lastly
in the first place... pursuing this further... finally
to be sure... additionally... lastly
in the first place... just in the same way... finally
basically... similarly... as well

To signal conclusion:

in final analysis
in conclusion
in final consideration

To restate a point within a paragraph in another way or in a more exacting way:

in other words
point in fact

Sequence or time:

as soon as
at first
at last
before long
first... second... third...
in the first place
in the meantime


+ نوشته شده در  89/11/26ساعت 9:26 AM  توسط Abbas Sharekian | 

اشعار سهراب ا ز بعد عرفانی بودن

سپهری از جهت اندیشگی شیفته یك نوع عرفان خاص خود است كه بدان می توان عرفان طبیعی نامید.عرفای گذشته ما در تكاپوی عرفانیات خویش سعی دارند خدا را بیواسطه بنگرند چشم به چشمه اصلی نور . به خانه خورشید دوخته اند.
سپهری اما در عرفان ویژه خویش بلند پروازی عرفای  تاریخ اسلامی ما را ندارد و خدا را از طریق طبیعت جستجو می كند.

من نمازم را وقتی می خوانم كه اذانش را باد گفته باشد سر گلدسته سرو
من نمازم را پی تكبیره الاحرام علف می خوانم پی قامت موج

شكی نیست كه او در دید عرفان ویژه خود مصمم است به همین جهت می بینیم كه تصوف قشری و عرفای ظاهر نما را با طنز تصویر می كند .
به هر صورت این عرفان ویژه سپهری هر چه هست و هر چه آن را بنامیم از عوامل عمده تصویر گرائی اوست .   
اگر عرفان عرفای قدیم آنان را در الله مستغرق می ساخت ... در سپهری باعث شده كه با دید عرفانی در طبیعت غرق شود و وقتی تا این اندازه در طبیعت مستغرق می گردد . دستمایه ایماژهای شعر خود را فراهم می آورد. به همین جهت خیال انگیزی شعر سپهری در اوج است . 
می دانیم كه هر تصویر ساخته یك صنعت ذهنی است اما هر چه عناصر این صنعت ذهنی تر و وابسته تر به قوانین و قواعد شاعرانه و به تعبیر من كوششی باشد ، شعر مصنوعی تر از كار در می آید . به عكس هر چه جوششی تر باشد یعنی بازیافت آن مستقیما از خارج ذهن و در طبیعت گرفته شده باشد ، شعر طبیعی تر می نماید و شعر سپهری چنین است . اگر بخواهیم مقایسه ای كرده باشیم ، نادرپور هم یك شاعر تصویر گر است و حتی در این زمینه قوی تر از سپهری است اما صنعت و كوشش در نادرپور غلبه دارد و در واقع به تعبیری دیگر تخیل نادرپور بسته تر ولی تخیل سپهری آزادتر و گسترده تر است در او جوشش غلبه دارد .
همه چیز در شعر سپهری زنده است،احساس دارد، عاطفه دارد، می بالد و نفس می كشد در واقع چنانچه خودش می گوید او همان شاعری است كه به هنگام خطاب به گل سوسن می گفت:

شما به كجا می گوئید شب می تپد جنگل نفس می كشد جای دیگری می گوید:
علف ها ریزش رویا را در چشمانم شنیدند

كلمه در زبان شعری او با خود شعر یكپارچه فرا می جوشد , نه آنكه مانند شاعران نخست سوژه ای دست و پا كند آنگاه برای بیان آن به فكر قالب و فرم گفتار و كلمه بگردد.
شعر او عین گیاه و سبزه و گل كه او آنقدر دوست می داشت در زمینه ذهنش ناگهانمی روید . نجابت و زلالی و معصومیت روستائی وار او گوئی خود شعر را نیز تحت تاثیر قرار می دهد.

در شعر معاصر فارسی، شاید سهراب سپهری تنها شاعری باشد كه اندیشه‌های قرآن و دین را در كمال شعری خود بیان می‌كند و شعر وی از آن رو ارزش والایی می‌یابد كه هم شعر است و هم در تمامی ابعاد آن، از گزینش واژه‌ها گرفته تا تصویرسازی، در شكل ذهنی و در تركیب‌بندی درونی  ، بیانگر اندیشه‌های قرآنی و دینی اوست و آن چنان بیدار و همه‌جانبه، تعالی‌جوست كه نیازی به اغراق ندارد و بی‌آن كه از صافی تعقل جزیی‌نگر بگذرد، پیام خود را منتقل می‌كند و می‌گوید:

 و خدایی كه در این نزدیكی ا‌ست


تو اگر در تپش باغ خدا را دیدی، همت كن و بگو، ماهی‌ها حوضشان بی‌آب است

شعر سپهری در كمال خود شعر عرفانی است؛ عرفان سپهری، عرفان تأمل و آرامش است. در شعر عرفانی ما، عشق چنان شوری در جهان و جان آدمی می‌افكند كه هر دو قرار از كف می‌نهند.
عرفان و نگرش عرفانی، در تمامی اجزا و عناصر شعر او نفوذ دارد اما عرفان او با عرفان و عناصرعرفانی فرهنگ ما بیگانه است چرا كه عرفان سپهری، عرفان ایرانی نیست؛ عرفان سپهری بیش‌تر، عرفانی است كه بر مبنای سركوب اراده و خواست و نفی‌طلبی بنا می‌شد و بر همگامی با جهان، بدان‌گونه هست و نه بدان‌گونه كه در پرتو عشق دگرگون‌كننده می‌توانند باشد، شكل می‌گیرد و وقتی از دیدگاه او به جهان بنگریم، می‌بینیم همه‌چیز رنگی دیگر به خود می‌گیرد و از بدی و شر نشانی باقی نمی‌ماند.
جهانی كه در آن نه شب باشد و نه كركس.
 اگر زیبایی‌شناسی سهراب را بپذیریم، جهان پذیرفتنی می‌شود و سیاهی فقر و جهل آدمیان و آن همه بندها كه باید از آن رهانند ؛ چونان تصویری بازگونه كه نه در واقعیت كه درذهنیت ما وجود دارد ناگهان از بین می‌روند و آنگاه برای انسان پاك‌بین كاری نمی‌ماند جز آن‌كه در آرامش مطلق، كنار گلی نیلوفر بنشیند و به جهانی كه پاك، نیكو و زیباست بنگرد.
 جهان سپهری آن‌چنان زیبا و شفاف است كه هیچ پرسشی را برنمی‌تابد. خیال سپهری جهانی است كه بر نیلوفر و با پر پروانه ساخته شده و زیباتر از آن است كه به نقد خردگرایانه سنجیده شود اما شاید در جهانی كه به قول «نیما» در آن مجال دمی ایستادن نیست و در زمانه‌ای كه صدای وحشت از هر سوی این كره‌ی خاكی بلند است، بیش از هر زمانه‌ی دیگری به شعر سهراب نیاز باشد تا به یاد آوریم كه جهان می‌تواند زیباتر و پذیرفتنی‌تر باشد و اگر اكنون در زمانه‌ی ما چنین نیست چیزی از ارزش شعر سهراب سپهری و از نیاز ما بدان نمی‌كاهد.
 سهراب در جهان فكری‌اش، بین قرآن، انجیل و متون عرفانی شرقی ‌پل زد.
 هرچند كه در ظاهر عرفان بودیستی و نگاه‌های شرقی تمام ذهن سهراب را پر كرده بود اما در اصل سهراب سپهری در جهان فكری‌اش فاصله‌ی میان قرآن، انجیل و متون عرفانی شرقی را پر كرد. به هرحال سهراب شاعری بود كه زبان خودش را در ارتباط با محتوای شعر گزینش كرد و بر اساس تفكرات تازه‌ای كه به ادیان داشت، به یك زبان مشترك در بین ادیان رسید.
 زبان سهراب، تابعی از روحیات عرفانی و اشراقی اوست كه در طول هشت كتاب، با تأثیرپذیری از نیما آغاز شده و با عبور از نیما به سجع و قافیه‌های میانی رسیده است و با یكی شدن دنیای ذهنی و بیانی او و تسلط زبانی سهراب بر ذهنیات خود، با اشعاری چون ((صدای پای آب)) نرمش و انعطافی در اوزان نیمایی ایجاد كرده و به سمت سروده‌های نیمایی باز‌می‌گردد.
 سهراب انسانی منزوی، اهل سكوت و سكون بود. او می‌خواست از طریق سكون و آرامش به حقیقت برسد. او می‌خواست با كنار گذاردن تمامی مسائل فكری، به حقیقت دست یابد. از نظر او حقیقت نه در علم و نه در استدلال است، بلكه در نوعی صفا و عشق به ماوراء است. سهراب به دنبال خانه ی دوستی است كه نشانی ندارد؛ یعنی همان خدا.
 سهراب نقاشی است كه جهان را از دریچه‌ی عرفان اشراقی خود نگاه می‌كند و در بیرون از ایران تنها نقاشی بود كه جهان را با تصویر به مخاطبان خود نشان می‌داد و این را با بیش از ده‌ها نمایشگاه نقاشی در بیش از ده‌ها كشور جهان اثبات كرده است.
 سپهری احساس می‌كرد كه این نگاه را باید به تمام مردم ایران نیز نشان داد و از آن‌جا كه تفكر سنتی ایران نقاشی را پس می‌زد، سهراب به ناچار آن‌ها را در قالب زبان و شعر كه هنر اصیل و كهن ایران است ریخت و به بهترین شكلی نگاه خود را برای جامعه‌ی ادبی ایران ومردم كشورمان به یادگار گذاشت.
 سهراب سپهری دایره‌ی صور عاطفی را در آثار خود كاملاً باز كرده است و این صور عاطفی بیشتر از صور خیال نمود بیرونی دارد و اگر درست به آن توجه شود، می‌توان استفاده‌های خوبی از آن كرد.
سهراب شاعر آب و آیینه بود و همان زلالی شخصیت و واقعیت خود را در آثارش منعكس كرده و بر خلاف بعضی از پیروانش، به تزویر و تلبیس دست نزده است و برداشت‌های شخصی خود از دین‌های اسلام و انجیل و فلسفه‌ی بودیستی را همان‌گونه كه می‌بیند در آثار خود منعكس كرده است.
 كار سهراب در واقع پررنگ كننده‌ی جریان ادبی نیمایی بود كه در آن زمان تمام ایران را فرا گرفته بود و سهراب با آمیختن این زبان ادبی نهفته در طبیعت و نقاشی، یك تازگی خاص و لطافت زبانی در آثارش منعكس كرده است.
سفر به ژاپن که به قصد آموختن حکاکی روی چوب, آهنگ آن کرده بود, به او چیزهایی دیگر نیز آموخت؛ اینکه شعرهای سهراب سپهری را گاهی در حال و هوای "هایکو" یافته ‏اند. سپهری به داشته ‏های خود خرسند و به شهر و دیار و طبیعت رهای اطراف شهر خود کاشان پای بند است. هر چند اندک می‏تواند نتیجه تاثیر این گونه سفرها باشد؛ چنان که توجه او به طبیعت هم در نقاشی و هم در شعر نیز از این تاثیر بلکی دور نمانده است.
او چشم به طبیعت داشت و از پیرامونیان خود, که شاید تنها اندکی از آنان از صداقت و صمیمیت انسانی بالایی برخوردار بودند, پرهیز می‏کرد:

به سراغ من اگرمی‏آیید            
نرم و آهسته بیایید, مبادا که ترک بردارد                             
چینی نازک تنهایی من        


+ نوشته شده در  89/11/22ساعت 11:16 PM  توسط Abbas Sharekian | 

تجلّی‌ طبیعت‌، هنر و معماری‌ کاشان‌ در شعر سهراب‌ سپهری

سپهری‌ در اشعار خود گهگاه‌ اشاره‌ای‌ به‌ نقاشیهایش‌ دارد که‌ معروفترین‌ آنها همان‌ چند خطّی‌ است‌ که‌ در شعر بلند «صدای‌ پای‌ آب‌» می‌خوانیم‌:

اهل‌ کاشانم‌
پیشه‌ام‌ نقاشی‌ است‌
گاهگاهی‌ قفسی‌ می‌سازم‌ با رنگ‌، می‌فروشم‌ به‌ شما
تا به‌ آواز شقایق‌ که‌ در آن‌ زندانی‌ است‌
دل‌ تنهایی‌تان‌ تازه‌ شود (2)

او دنیایی‌ با وسعت‌ بی‌نهایت‌ می‌طلبید تا در آن‌ بال‌ و پر بگشاید و روح‌ کشّاف‌ و ذهن‌ بیدارش‌ را جلا دهد و صفا بخشد، و حاصل‌ این‌ تلاش‌ و مکاشفه‌ را در هیأت‌ دو نوزاد و خلفش‌ ـ یعنی‌ شعر و نقاشی‌ ـ متبلور سازد. (3) شعرهای‌ او هر یک‌ گویی‌ تابلویی‌ است‌ پرداختة‌ دست‌ یک‌ نقّاش‌ چینی‌، که‌ در آنها چشم‌اندازهای‌ طبیعت‌، هر سنگ‌، هر برگ‌، هر سنجاقک‌، هر بوته‌ و گیاه‌ با دقت‌ و اعجاب‌ و ستایش‌ و پرستش‌ نقاشی‌ شده‌ است‌، و در کنار صخره‌ای‌ از این‌ منظره‌ مردی‌ نشسته‌ است‌ که‌ در بیخودی‌ خویش‌ به‌ تأمّل‌ در این‌ مظاهر وجود مشغول‌ است‌. (4) او زبان‌ وزش‌ نسیم‌، ریزش‌ آب‌، خزیدن‌ مارمولک‌، رویش‌ گل‌، پرواز پرنده‌ و سکوت‌ سنگ‌ را می‌فهمد و می‌تواند برای‌ ما حکایت‌ کند. (5) بین‌ شعر سپهری‌ و خود او فاصله‌ کم‌ بود، و یا شاید بهتر باشد بگوییم‌ اصلاً فاصله‌ای‌ وجود نداشت‌. اگر در شعرش‌ «یک‌ برگ‌ ریحان‌» موهبت‌ بزرگی‌ است‌، در زندگی‌ واقعی‌ سپهری‌ نیز چنین‌ بود. (6) زبان‌ شعری‌ سهراب‌، زبانی‌ است‌ تصویری‌ (استعاری‌)، بدین‌ معنی‌ که‌ به‌ جای‌ سخن‌ گفتن‌ (ادای‌ جملات‌ خبری‌) نقاشی‌ می‌کند و به‌ جای‌ ارجاع‌ و اشارة‌ مستقیم‌، مجسّم‌ می‌کند. (7)
محمد حقوقی‌ در مقایسه‌ شعر نیما با سهراب‌ می‌گوید: «البته‌ که‌ هنرمند را مهم‌ هم‌ این‌ است‌ و نه‌ جز این‌: دید نو داشتن‌ و جهان‌ را از زاویة‌ تازه‌ نگریستن‌ و در قابهای‌ ویژه‌ گرفتن‌. همان‌ که‌ نیما داشت‌ و سهراب‌ هم‌. دو شاعر ناظر، نگران‌ در طبیعت‌ انسان‌ و گذران‌ در طبیعت‌ جهان‌. جهان‌ آن‌ که‌ مرکزش‌ «مازندران‌» بود و جهان‌ این‌ که‌ «کاشان‌». آن‌، با سبز و آبی‌ درختها و دریاش‌، و این‌، با آبی‌ و سبز کاشیها و صحراش‌. آن‌، نگران‌ ناآرام‌ آسمان‌ ابریش‌، با مغزی‌ با صدای‌ موج‌ خروشان‌، و این‌، نگرانِ آرام‌ حوضهای‌ کاشیش‌، با گوشی‌ با صدای‌ پاک‌ آب‌ روان‌. دو سیراب‌ از آبشخور صمیمیت‌، از سرچشمة‌ منطقه‌ای‌ که‌ عرصة‌ دیدگاه‌ کودکی‌ آنهاست‌. و وقتی‌ که‌ نخستین‌ تصویرهای‌ شعری‌ محلی‌، در آینة‌ چشمشان‌ می‌افتد، تصویرهای‌ مازندرانِ آن‌ و کاشان‌ این‌، با واژه‌های‌ ویژه‌ و نشانه‌های‌ خاص‌ هرکدام‌ جلوه‌گر می‌شود. و از این‌ نظر کافی‌ است‌ که‌ تنها به‌ دو واژة‌ «سفال‌» و «کاشی‌» در شعر سپهری‌ اعتنا کرد که‌ از کودکی‌ چنان‌ در ذهن‌ او نقش‌ بسته‌اند که‌ حتی‌ «اُنس‌» را نیز به‌ هیأت‌ «سفالینه‌»ای‌ می‌بیند که‌ از نَفَس‌ انسان‌ تَرَک‌
می‌خورد، (8) و بدین‌ ترتیب‌ ظرافت‌ و شکنندگی‌ و حساس‌ بودن‌ انسان‌ را مجسّم‌ کرده‌ است‌، چنانکه‌ در شعر «از روی‌ پلک‌ شب‌» می‌گوید:

دستهایت‌، ساقة‌ سبز پیامی‌ را می‌داد به‌ من‌
و سفالینة‌ انس‌، با نفسهایت‌ آهسته‌ ترک‌ می‌خورد
و تپشهامان‌ می‌ریخت‌ به‌ سنگ‌ (9)
و در شعر «آوای‌ گیاه‌»، آسمان‌ را به‌ مانند سفالی‌ می‌بیند که‌ صبح‌ از آن‌ می‌تراود:
صبح‌ از سفال‌ آسمان‌ می‌تراود
و شاخة‌ شبانة‌ اندیشة‌ من‌ بر پرتگاه‌ زمان‌ خم‌ می‌شود (10)
در شعر «تراو» صد برگ‌ نگه‌ در سفالینة‌ چشم‌ می‌نشاند:
در سفالینة‌ چشم‌ «صدبرگ‌» نگه‌ بنشاندم‌، بنشستم‌
آیینه‌ شکستم‌ تا سرشار تو من‌، باشم‌ و من‌ جامه‌ نهادم‌
رشته‌ گسستم‌ (11)
و در «متن‌ قدیم‌ شب‌» موسیقی‌ اختران‌ را از درون‌ سفالینه‌ها می‌شنود:
در علفزار پیش‌ از شیوع‌ تکلّم‌
آخرین‌ جشن‌ جسمانی‌ ما به‌ پا بود
من‌ در این‌ جشن‌ موسیقی‌ اختران‌ را
از درون‌ سفالینه‌ها می‌شنیدم‌. (12)
«تنهایی‌» را به‌ شکل‌ «چینی‌»ای‌ می‌بیند که‌ از گامهای‌ ناآرام‌ می‌شکند، و آن‌ را از فرط‌ رقّت‌، لطافت‌، گرانبهایی‌ و آسیب‌پذیری‌ به‌ چینی‌ نشبیه‌ می‌کند، تا لطافت‌ و شکنندگی‌اش‌ را برجسته‌ سازد: (13)
به‌ سراغ‌ من‌ اگر می‌آیید
نرم‌ و آهسته‌ بیایید، مبادا که‌ ترک‌ بردارد
چینی‌ نازک‌ تنهایی‌ من‌. (14)
هنر یا صنعت‌ ساختن‌ ظروف‌ و اشیای‌ گِلی‌ پخته‌ را سفالگری‌ می‌گویند. معمولاً این‌ ظروف‌ و اشیاء را اگر بی‌لعاب‌ باشند «سفال‌»، و اگر لعابدار باشند، برحسب‌ گِل‌ و لعابی‌ که‌ در آنها به‌ کار رفته‌ «بدل‌ چینی‌» یا «چینی‌» می‌نامند. سفال‌ را غالباً از گِلِ نَخَر (گِلِ آبرفتی‌)، یا از خاک‌ رس‌ می‌سازند. (15) خاک‌ کاشان‌ که‌ از جنس‌ خاک‌ رس‌ و چسبنده‌ است‌، مایة‌ رونق‌ سفالگری‌ در این‌ شهر کویری‌ شده‌ است‌. سهراب‌ در شعر «شکست‌ کرانه‌»، مجازاً از کاشان‌ با عنوان‌ سرزمین‌ خاک‌ رس‌ یاد می‌کند و می‌گوید:
تابش‌ چشمانت‌ را به‌ ریگ‌ و ستاره‌ سپار
راوش‌ رمزی‌ در شیار تماشا نیست‌
نه‌ در این‌ خاک‌ رس‌ نشانة‌ ترس‌
و نه‌ بر لاجورد بالا نقش‌ شگفت‌. (16)

«بدل‌ چینی‌» را از خاک‌ رس‌ معمولی‌ ساخته‌ و روی‌ آن‌ را با لعاب‌ می‌پوشانند. سهراب‌ در شعر «از روی‌ پلک‌ شب‌»، مهتاب‌ را از نظر رنگ‌پریدگی‌ و لطافت‌ و فراگیری‌ و پوشاندن‌ همة‌ اجزای‌ طبیعت‌ به‌ لعاب‌ تشبیه‌ می‌کند:
... و تپش‌هامان‌ می‌ریخت‌ به‌ سنگ‌
از شرابی‌ دیرین‌، شن‌ تابستان‌ در رگها
و لعاب‌ مهتاب‌، روی‌ رفتارت‌
تو شگرف‌، تو رها، و برازندة‌ خاک‌. (17)
به‌ راستی‌ نه‌ عجب‌، اگر «ترک‌ خوردن‌» و «تراویدن‌» و «شکستن‌»، از جمله‌ افعال‌ غالب‌ شعر سهرابند، و طبعاً برای‌ شاعری‌ که‌ از کودکی‌ با «سفال‌» و «کاشی‌» انس‌ داشته‌ است‌، این‌ امری‌ بدیهی‌ است‌، آن‌ هم‌ انسی‌ تا آن‌ حد که‌ حتی‌ اگر از «تکه‌های‌ پراکندة‌ نگاه‌» خود می‌گوید، به‌ اغلب‌ احتمال‌، ناشی‌ از دیدن‌ مکرر سفالینه‌های‌ شکسته‌یی‌ است‌ که‌ هر تکه‌اش‌ به‌ گوشه‌ای‌ پرت‌ شده‌، و این‌ خود یکی‌ از نشانه‌های‌ صمیمانة‌ نگاه‌ ویژه‌ و تازة‌ اوست‌ که‌ آموزگار دبستان‌ دیدی‌ دیگر است‌، در چشم‌انداز صمیمیتی‌ دیگر، که‌ به‌ ما درس‌ نگرش‌ و بینش‌ دیگر می‌دهد. (18)
در شعر «صدای‌ پای‌ آبِ» سهراب‌، نیلوفر در تصویر سفال‌ یا سفالینه‌ ممثل‌ می‌شود. او در این‌ شعر زیبا به‌ سفالینه‌ای‌ از خاکِ «سیلک‌ / Sialk » اشاره‌ می‌کند:
اهل‌ کاشانم‌
نسیم‌ شاید برسد
به‌ گیاهی‌ در هند، به‌ سفالینه‌ای‌ از خاک‌ سیلک‌. (19)
«سیلک‌» که‌ آن‌ را به‌ صورت‌ سیالک‌، سی‌ارگ‌ و سپید ارگ‌ هم‌ تلفظ‌ کرده‌اند، نام‌ تپه‌هایی‌ است‌ در چهار کیلومتری‌ مغرب‌ کاشان‌، که‌ از نخستین‌ مراکز تمدن‌ و سکونت‌ بشر ماقبل‌ تاریخ‌ به‌ حساب‌ می‌آید. در تمدن‌ سیلک‌، هنرهای‌ کوزه‌گری‌ و فلزکاری‌ پیشرفته‌ای‌ به‌ چشم‌ می‌خورد. در نتیجة‌ کاوشهای‌ باستان‌شناسان‌ در ناحیه‌ سیلک‌، مقدار زیادی‌ از ظروف‌ سفالی‌ قدیمی‌ کشف‌ شده‌ است‌. (20) باید دید «گیاهی‌ در هند» در شعر فوق‌ با «سفالینه‌ای‌ از خاک‌ سیلک‌» چه‌ مناسبتی‌ دارد؟ در اساطیر اقوام‌ آریایی‌ آمده‌ است‌ که‌: «چون‌ اهریمن‌ انسان‌ را کشت‌، نطفة‌ او بر خاک‌ ریخت‌، زمین‌ آن‌ را نگه‌ داشت‌، و پس‌ از چهل‌ سال‌ گیاهی‌ چون‌ دو شاخة‌ ریباس‌ از آن‌ رویید. از این‌ دو شاخة‌ نرینه‌ و مادینه‌، آدمیان‌ به‌ جهان‌ باز آمدند.» پس‌ «گیاهی‌ در هند» همان‌ ریباس‌ است‌ و منِ شعری‌ نسب‌ خود را به‌ آن‌ می‌رساند. طبق‌ گفتة‌ رمان‌ گیرشمن‌ روی‌ سفال‌ منقوش‌ به‌ دست‌ آمده‌ از سیلک‌، که‌ تصویر خدایان‌ زروان‌ و اهورامزدا است‌، نیلوفر هشت‌ پر در قسمت‌ خالی‌ زمینه‌ نقش‌ شده‌ است‌. با توجه‌ به‌ منطق‌ خاص‌ شعر و استحالة‌ درخت‌ و گل‌ و گیاه‌، می‌توانیم‌ بگوییم‌ که‌ دو شاخة‌ ریباس‌، در تصویر «گیاهی‌ در هند» به‌ صورت‌ «نیلوفر هشت‌ پر» در تصویر «سفالینه‌ای‌ از خاک‌ سیلک‌» در می‌آید. (21)
کاشی‌سازی‌ که‌ به‌ دنبال‌ تکامل‌ شیوة‌ سفالگری‌ ابتدایی‌ و پیدایش‌ هنر لعاب‌ دادن‌ به‌ سفال‌ به‌ وجود آمده‌ است‌ به‌ صورت‌ هنری‌ تزیینی‌ در ممالک‌ اسلامی‌ به‌ اوج‌ شکوه‌ رسید. جلوة‌ رنگ‌، که‌ از خصایص‌ کاشیکاری‌ اسلامی‌ است‌، با میل‌ زیور دوستی‌ شرقیان‌ سخت‌ سازگار بود. بدین‌ سبب‌، یکی‌ از خصایص‌ برجستة‌ معماری‌ اسلامی‌، کاشیهای‌ رنگارنگ‌ و پرزیوری‌ است‌ که‌ اطاقها، دیوارها، گنبدها و مناره‌های‌ بناهای‌ اسلامی‌ را زینت‌ می‌دهد. (22) در ایران‌ هنر، کاشی‌سازی‌ مورد توجه‌ عامّه‌ قرار گرفت‌ و صفت‌ مستقلی‌ را به‌ وجود آورد. این‌ مصنوعات‌ به‌ مناسبت‌ اینکه‌ از کاشان‌ به‌ سایر بلاد فرستاده‌ می‌شد، همه‌ جا به‌ اسم‌ «کاشی‌» معروف‌ و شناخته‌ شد. (23) سفالگران‌ کاشان‌ بیش‌ از دیگر جاها در پی‌ راهها و طرحهای‌ تازه‌ بودند. علاوه‌ بر استفاده‌ از رنگهای‌ فیروزه‌ای‌ و سبز جاندار و درخشان‌، از طرحهای‌ انتزاعی‌ و نزدیک‌ به‌ طبیعت‌ در کاشی‌سازی‌ و سفالگری‌ استفاده‌ کردند.
سهراب‌ در تصاویر شاعرانة‌ زیبا و رویایی‌اش‌ در شعر «گل‌ کاشی‌»، به‌ نقش‌ و نگار زیبای‌ گُلِ کاشی‌ آبی‌، با ساقه‌های‌ سیاه‌ مارگونه‌ که‌ در تب‌ و تاب‌ رقصی‌ نرم‌ و لطیف‌ زنده‌ است‌ اشاره‌ می‌کند و در دنیای‌ پر رمز و راز آبی‌ خود معماری‌ کاشان‌ را در قالب‌ سقفهای‌ گنبدی‌، شیشه‌های‌ رنگی‌ پنجره‌ها، دیوارهای‌ کاشی‌ و دهلیزهایی‌ با پنجرة‌ آجری‌ مشبک‌، که‌ از حوضخانه‌ و حیاط‌ نور می‌گیرد جلوه‌گر می‌سازد. شعر «گل‌ کاشی‌» نشان‌ دهندة‌ دقتهای‌ کودک‌ کوچکی‌ است‌ که‌ بعدها کودک‌ بزرگی‌ با نام‌ سپهری‌ می‌شود:
بارانِ نور
که‌ از شبکة‌ دهلیز بی‌پایان‌ فرو می‌ریخت‌
روی‌ دیوار کاشی‌، گُلی‌ را می‌شست‌.
مار سیاه‌ ساقة‌ این‌ گل‌
در رقص‌ نرم‌ و لطیفی‌ زنده‌ بود
گفتی‌ جوهر سوزان‌ رقص‌
در گلوی‌ این‌ مارسیه‌ چکیده‌ بود
گل‌ کاشی‌ زنده‌ بود
در دنیایی‌ رازدار
دنیایی‌ به‌ ته‌ نرسیدنیِ آبی‌
هنگام‌ کودکی‌
در انحنای‌ سقف‌ ایوانها
درون‌ شیشة‌ رنگی‌ پنجره‌ها
میان‌ لکهای‌ دیوارها
هرجا که‌ چشمانم‌ بیخودانه‌ در پی‌ چیزی‌ ناشناس‌ بود
0شبیه‌ این‌ گل‌ کاشی‌ را دیدم‌
و هر بار رفتم‌ بچینم‌
رویایم‌ پرپر شد
نگاهم‌ به‌ تار و پود سیاه‌ ساقة‌ گل‌ چسبید
و گرمی‌ رگهایش‌ را حس‌ کرد
همة‌ زندگی‌ام‌ در گلوی‌ گل‌ کاشی‌ چکیده‌ بود
گل‌ کاشی‌ زندگی‌ دیگر داشت‌
آیا این‌ گل‌
که‌ در خاک‌ همة‌ رویاهایم‌ روییده‌ بود
کودک‌ دیرین‌ را می‌شناخت‌
و یا تنها من‌ بودم‌ که‌ در او چکیده‌ بودم‌
گم‌ شده‌ بودم‌؟
نگاهم‌ به‌ تار و پود شکنندة‌ ساقه‌ چسبیده‌ بود
تنها به‌ ساقه‌اش‌ می‌شد بیاویزد
چگونه‌ می‌شد چید
گلی‌ را که‌ خیالی‌ می‌پژمراند؟
دست‌ سایه‌ام‌ بالا خزید
قلب‌ آبی‌ کاشیها تپید
باران‌ نور ایستاد
رویایم‌ پرپر شد (24)
در شعر «شاسوسا» از شبکه‌های‌ سبز سفالین‌ دهلیزها تصویر می‌سازد:
در این‌ دهلیزها انتظاری‌ سرگردان‌ بود
«منِ» دیرین‌، روی‌ این‌ شبکه‌های‌ سبز سفالی‌ خاموش‌ شد. (25)
حوضهای‌ کاشی‌ و پاشویه‌ها و فواره‌هایش‌ در شعر سهراب‌ جلوه‌گر می‌شوند و گوشه‌هایی‌ دیگر از معماری‌ کاشان‌ را به‌ تصویر می‌کشند:
پاهای‌ صندلی‌ کهنه‌ات‌ در پاشویه‌ فرورفته‌
درخت‌ بید از خاک‌ بسترت‌ روییده‌
و خود را در حوض‌ کاشی‌ می‌جوید. (26)
* * *
انسان‌ مه‌آلود از روی‌ حوض‌ کاشی‌ گذشت‌
و گریان‌ سویم‌ پرید. (27)
* * *
بین‌، عقربکهای‌ فوّاره‌ در صفحة‌ ساعت‌ حوض‌
زمان‌ را به‌ گردی‌ بدل‌ می‌کنند. (28)
سکوهای‌ کاشی‌ نیز در شعر «فانوس‌ خیسِ» او نمایان‌ می‌شوند:
بر سکوهای‌ کاشی‌ افق‌ دور
نگاهم‌ با رقص‌ مه‌آلود پریان‌ می‌چرخد (29)
از ایوان‌ و ستونهای‌ مهتابی‌ پوشیده‌ از پیچک‌ و نیلوفر و نردة‌ ایوانها سخن‌ می‌گوید:
ستونهای‌ مهتابی‌ ما را، پیچک‌ اندیشه‌ فرو بلعیده‌ است‌.
اینجا نقش‌ گلیمی‌، و آنجا نرده‌ای‌، ما را از آستانه‌ به‌ در برده‌ است‌. (30)
بام‌ ایوان‌ فرو می‌ریزد
و ساقة‌ نیلوفر بر گرد همة‌ ستونها می‌پیچد. (31)
در شعر «شاسوسا» خود را چون‌ اندوهی‌ می‌یابد که‌ بر بام‌ گنبدی‌ کاهگلی‌ ایستاده‌ است‌:
آن‌ طرف‌ سیاهی‌ من‌ پیداست‌:
روی‌ بام‌ گنبدی‌ کاهگلی‌ ایستاده‌ام‌، شبیه‌ غمی‌
و نگاهم‌ را در بخار غروب‌ ریخته‌ام‌ (32)
«عادت‌» را به‌ طاقچه‌ای‌ مانند می‌کند که‌ یادآور معماری‌ خانه‌های‌ قدیمی‌ است‌:
زندگی‌ چیزی‌ نیست‌، که‌ لب‌ طاقچة‌ عادت‌ از یاد من‌ و تو برود
زندگی‌ جذبة‌ دستی‌ است‌ که‌ می‌چیند (33)
کوبه‌های‌ دایره‌ای‌ شکل‌ تو خالی‌ و فلزی‌ درها نیز تصویرساز شعری‌ از او با نام‌ «لولوی‌ شیشه‌ها»ست‌:
در این‌ اتاق‌ تهی‌ پیکر
انسان‌ مه‌آلود!
نگاهت‌ به‌ حلقة‌ کدام‌ در آویخته‌؟ (34)
صنعت‌ مسگری‌ و قلم‌زنی‌ نیز در تمام‌ ادوار تاریخی‌، با سایر صنایع‌ مهم‌ و درجه‌ اول‌ کاشان‌ همدوش‌ و برابر بوده‌ و حتی‌ در مواقع‌ بحرانی‌ هم‌ مزایای‌ صنعتی‌ و شهرت‌ جهانی‌ خود را از دست‌ نداده‌ است‌. پروفسور ادوارد براون‌ می‌گوید: «بازار مسگرهای‌ کاشان‌ با صدای‌ دائمی‌ چکش‌ که‌ روی‌ مس‌ می‌خورد و کوره‌هایی‌ که‌ مس‌ در آنها قرمز می‌شود، یکی‌ از نقاط‌ تماشایی‌ مشرق‌ زمین‌ است‌. (35) رنگ‌ مس‌ و کاسة‌ مسین‌ از دیگر تصویرهای‌ شعری‌ محلی‌، در آینه‌ سروده‌های‌ سپهری‌اند:
ماه‌ رنگ‌ تفسیر مس‌ بود
مثل‌ اندوه‌ تفهیم‌ بالا می‌آمد (36)
* * *
وارث‌ نقش‌ فرش‌ زمینم‌.
و همة‌ انحناهای‌ این‌ حوضخانه‌،
شکل‌ آن‌ کاسة‌ مس‌
هم‌ سفر بوده‌ با من‌. (37)
دمیدن‌ سپیده‌ را به‌ ریزش‌ نوازش‌ نور در کاسة‌ مسین‌ تشبیه‌ می‌کند:
نور در کاسة‌ مس‌، چه‌ نوازشها می‌ریزد
نردبان‌ از سر دیوار بلند، صبح‌ را روی‌ زمین‌ می‌آرد. (38)
شعر سپهری‌ جاده‌ای‌ در طبیعت‌ زیباست‌، او از طبیعت‌ برای‌ بیابان‌ احساساتش‌ الهام‌ می‌گیرد. سپهری‌ کودک‌ کویر است‌ و بیشتر ایّام‌ عمرش‌ را در کاشان‌، شهر محبوب‌ و زادگاهش‌ گذرانده‌ است‌. او بیش‌ از هر کجا به‌ کاشان‌ دلبسته‌ بود و ده‌ سال‌ پایان‌ زندگی‌اش‌ را بیشتر در کاشان‌ و روستاهای‌ اطراف‌ آن‌ به‌ سر آورد. در شعر زیبای‌ «در گلستانه‌»، ده‌ کوچکی‌ از دهستان‌ قهرود بخش‌ قمصر کاشان‌ را توصیف‌ می‌کند:
دشتهایی‌ چه‌ فراخ‌!
کوههایی‌ چه‌ بلند!
در گلستانه‌ چه‌ بوی‌ علفی‌ می‌آمد!
من‌ در این‌ آبادی‌، پی‌ چیزی‌ می‌گشتم‌:
پی‌ خوابی‌ شاید،
پی‌ نوری‌، ریگی‌، لبخندی‌
پشت‌ تبریزی‌ها
غفلت‌ پاکی‌ بود، که‌ صدایم‌ می‌زد
پای‌ نی‌ زاری‌ ماندم‌، باد می‌آمد، گوش‌ دادم‌:
چه‌ کسی‌ با من‌، حرف‌ می‌زد؟
سوسماری‌ لغزید
راه‌ افتادم‌
یونجه‌زاری‌ سر راه‌،
بعد جالیز خیار، بوته‌های‌ گل‌ رنگ‌
و فراموشی‌ خاک‌
لب‌ آبی‌
گیوه‌ها را کندم‌، و نشستم‌، پاها در آب‌:
«من‌ چه‌ سبزم‌ امروز
و چه‌ اندازه‌ تنم‌ هوشیار راست‌!
نکند اندوهی‌، سر رسد از پس‌ کوه‌
چه‌ کسی‌ پشت‌ درختان‌ است‌؟
هیچ‌، می‌چرد گاوی‌ در کَرد. (39)
رنگها در شعر و نقاشی‌ سپهری‌ نیز دست‌ چین‌ شده‌ از همان‌ پهنة‌ طبیعی‌ زادگاهش‌ کاشان‌ است‌، از خاک‌ بیابان‌ و دامنة‌ تپه‌ و ستیغ‌ غبار گرفته‌ کوه‌ و سبزة‌ کنار جوی‌ و خشت‌ خام‌ دیوار و آب‌ برکه‌، هر رنگی‌ که‌ می‌بینم‌ ابر گرفته‌ از طبیعت‌ و زادگاه‌ کویری‌ اوست‌. رنگهایی‌ چون‌ اخرایی‌، خاکی‌، آجری‌، قهوه‌ای‌، ارده‌ای‌، حنایی‌، گندمی‌، ماشی‌، خاکستری‌، دودی‌ و...
جعفر حمیدی‌ دربارة‌ رابطة‌ سهراب‌ و طبیعت‌ می‌گوید: «او شاعری‌ است‌ که‌ طبیعت‌ را خوب‌ می‌شناسد، آب‌ و گل‌ و گیاه‌ و درخت‌ و سبزه‌ و صحرا و کوه‌ و دشت‌، در شعر او جان‌ می‌گیرند و حرکت‌ می‌کنند و در حقیقت‌ کلام‌ او، حرکت‌ طبیعت‌ و رقص‌ اشیاء و تبسم‌ واژه‌ها و انبساط‌ و لطف‌ تصویرها را در خود جمع‌ کرده‌ است‌. کلمات‌ در شعر او زنده‌ است‌ و همة‌ اشیاء طبیعت‌ در سخن‌ او، به‌ سماع‌ و پایکوبی‌ برمی‌خیزند. (40) سهراب‌ در دامن‌ طبیعت‌ پرورش‌ یافته‌ و از کودکی‌ با طبیعت‌ بودن‌ و در طبیعت‌ محو شدن‌ را تجربه‌ کرده‌ است‌. نام‌ بسیاری‌ ازگلها، گیاهان‌ و درختان‌ کاشان‌ در تصاویر شاعرانة‌ سپهریی‌ دیده‌ می‌شود. پریدخت‌، خواهر سهراب‌ می‌گوید: «سهراب‌ در آغوش‌ طبیعت‌ زنده‌ و ملموس‌ و همگون‌ با وجودش‌ می‌بالید و سالها را پشت‌ سر می‌گذاشت‌»، و نیز می‌افزاید: «گیاهان‌ در زندگی‌ کودکانة‌ ما جایی‌ مهم‌ و موثر داشتند ... ما تمام‌ درختان‌ و گیاهان‌ را می‌شناختیم‌ و با آنها انس‌ و الفت‌ داشتیم‌. درختان‌ انار، خوشه‌های‌ انگور، درخت‌ عرعر، بید و... و گیاهانی‌ چون‌ ختمی‌ و پنیرک‌ و گل‌ همیشه‌ بهار. (41)
سهراب‌ در اشعارش‌ از این‌ گیاهان‌ تصاویری‌ شاعرانه‌ می‌سازد، چنانکه‌ از راز رشد پنیرک‌ که‌ گیاهی‌ علفی‌ و پایا و خودرو، با کرکهای‌ دراز است‌ سخن‌ می‌گوید:
راز رشد پنیرک‌ را
حرارت‌ دهن‌ اسب‌ ذوب‌ خواهد کرد (42)
همة‌ شعرها و نقاشیهایش‌ از پهنة‌ طبیعی‌ زادگاهش‌ دست‌چین‌ شده‌اند. بید که‌ در اکثر شهرهای‌ کویری‌ بر کنارة‌ جویها کاشته‌ می‌شود، و در کاشان‌ فراوان‌ است‌، از درختهای‌ مورد علاقة‌ شاعر است‌:
سکوت‌، بند گسسته‌ است‌
کنار دره‌، درخت‌ شکوه‌ پیکر بیدی‌ (43)
پریدخت‌ سپهری‌ می‌گوید: «باغ‌ ما انارستان‌ وسیعی‌ داشت‌. معمولاً پیش‌ از رسیدن‌ کامل‌ انارها کسی‌ آنها را نمی‌چید، مگر وقتی‌ که‌ آناری‌ ترکی‌ برمی‌داشت‌. یکی‌ از سرگرمیهای‌ ما این‌ بود که‌ انار شکسته‌ها را با اشتیاق‌ از لابه‌لای‌ شاخه‌ها پیدا کنیم‌ و بچینیم‌.» (44)
سهراب‌ به‌ انارستان‌ها و چیدن‌ انارها در تصاویری‌ شاعرانه‌ اشاره‌ می‌کند:
من‌ صدای‌ وزش‌ ماده‌ را می‌شنوم‌
و صدای‌ کفش‌ ایمان‌ را در کوچة‌ شوق‌
و صدای‌ باران‌ را، روی‌ پلک‌ تر عشق‌
روی‌ موسیقی‌ غمناک‌ بلوغ‌
روی‌ آواز انارستانها. (45)
* * *
تا اناری‌ ترکی‌ برمی‌داشت‌
دست‌ فوّارة‌ خواهش‌ می‌شد (46)
* * *
رمزها چون‌ انار ترک‌ خورده‌ نیمه‌ شکفته‌اند
جوانة‌ شور مرا دریاب‌، نو رستة‌ زودآشنا (47)
در شعر «سمت‌ خیال‌ دوست‌» از میوة‌ گیاهی‌ بیابانی‌ که‌ به‌ اندازة‌ توپی‌ کوچک‌ و پر از خار ا است‌ و «تیغال‌» یا «تیغاله‌» نامیده‌ می‌شود تصویری‌ شاعرانه‌ می‌سازد:
کاج‌ نزدیک‌
مثل‌ انبوه‌ فهم‌
صفحة‌ سادة‌ فصل‌ را سایه‌ می‌زد
کومن‌ خشک‌ تیغالها خوانده‌ می‌شد (48)
همچنین‌ به‌ «خنج‌» یا «غنج‌» که‌ نوزاد حشره‌ و یکی‌ از آفات‌ پنبه‌ است‌ که‌ در کاشان‌ فراوان‌ می‌باشد اشاره‌ می‌کند:
و اگر خنج‌ نبود لطمه‌ می‌خورد به‌ قانون‌ درخت‌
و اگر مرگ‌ نبود، دست‌ ما در پی‌ چیزی‌ می‌گشت‌ (49)
سهراب‌ بهتر از هرکس‌ لحظه‌های‌ سراب‌ گونة‌ کویر زادگاهش‌ را می‌شناسد، و در شور شاعرانه‌ و ترکیبات‌ کیمیاگرانة‌ خود از آفتاب‌ داغ‌، شنزارها و نمکزارها، شب‌های‌ سیاه‌ کویر، فریب‌ سراب‌ و شورآبها تصاویری‌ دل‌ انگیز می‌سازد:
آفتاب‌ است‌ و بیابان‌ چه‌ فراخ‌!
نیست‌ در آن‌ نه‌ گیاه‌ و نه‌ درخت‌ (50)
و من‌ روی‌ شنهای‌ روشن‌ بیابان‌
تصویر خواب‌ کوتاهم‌ را می‌کشیدم‌
خوابی‌ که‌ گرمی‌ دوزخ‌ را نوشیده‌ بود (51)
طعم‌ پاک‌ اشارات‌
روی‌ ذوق‌ نمکزار از یاد می‌رفت‌
باغ‌ سبز تقرّب‌
تا کجای‌ کویر
صورت‌ ناب‌ یک‌ خواب‌ شیرین‌. (52)
بانگی‌ از دور مرا می‌خواند
لیک‌ پاهایم‌ در قیر شب‌ است‌ (53)
پایم‌ خلیده‌ خار بیابان‌
جز با گلوی‌ خشک‌ نکوبیده‌ام‌ به‌ راه‌
لیکن‌ کسی‌، زراه‌ مددکاری‌
دستم‌ اگر گرفت‌، فریب‌ سراب‌ بود. (54)
بیایید از شوره‌زار خوب‌ و بد برویم‌
چون‌ جویبار، آیینة‌ روان‌ باشیم‌ (55)
و من‌ مسافرم‌، ای‌ بادهای‌ همواره‌!
مرا به‌ وسعت‌ تشکیل‌ برگها ببرید
مرا به‌ کودکی‌ شور آبها برسانید (56)
خلاصة‌ کلام‌ آنکه‌، سپهری‌ شاعری‌ است‌ واقع‌گرا، و در عرضه‌ و نمایش‌ واقعیت‌ و حقیقت‌ اشیاء و امور و محیط‌ موفق‌ بوده‌ است‌.


1ـ پیامی‌ در راه‌، ص‌ 34ـ35 / 2ـ هشت‌ کتاب‌ / ص‌ 273 / 3ـ سهراب‌ مرغ‌ مهاجر، ص‌ 65 / 4ـ پیامی‌ در راه‌، ص‌ 29 / 5ـ همان‌، ص‌ 23 / 6ـ همان‌، ص‌ 53ـ52 / 7ـ نگاهی‌ به‌ سپهری‌، ص‌ 319 / 8ـ شعر زمان‌ ما، ص‌ 52 / 9ـ هشت‌ کتاب‌، ص‌ 334 / 10ـ همان‌، ص‌ 179 / 11ـ همان‌، ص‌ 253 / 12ـ همان‌، ص‌ 435 /
13ـ نگاهی‌ به‌ سپهری‌، ص‌ 334 / 14ـ هشت‌ کتاب‌، ص‌ 361 / 15ـ دایرة‌المعارف‌ فارسی‌، ذیل‌ سفالگری‌ /
16ـ هشت‌ کتاب‌، ص‌ 168 / 17ـ همان‌، ص‌ 334 / 18ـ شعر زمان‌ ما، ص‌ 53 / 19ـ هشت‌ کتاب‌، 2 271 /
20ـ تاریخ‌ اجتماعی‌ کاشان‌، ص‌ 179 / 21ـ نیلوفر خاموش‌، ص‌ 24 / 22ـ دایرة‌المعارف‌ فارسی‌، ذیل‌ کاشی‌سازی‌ / 23ـ تاریخ‌ اجتماعی‌ ایران‌، ص‌ 205 / 24ـ هشت‌ کتاب‌، ص‌ 93ـ91 / 25ـ همان‌، ص‌ 140 /
26ـ همان‌، ص‌ 101 / 27ـ همان‌، 102 / 28ـ همان‌، 395 / 29ـ همان‌، 80 / 30ـ همان‌، 210 / 31ـ همان‌، 119 / 32ـ همان‌، 139 / 33ـ همان‌، 290 / 34ـ همان‌، 101ـ100 / 35ـ تاریخ‌ اجتماعی‌ ایران‌، ص‌ 271 /
36ـ هشت‌ کتاب‌، ص‌ 451ـ450 / 37ـ همان‌، ص‌ 431ـ430 / 38ـ همان‌، ص‌ 334 / 39ـ همان‌، ص‌ 350ـ348 / 40ـ باغ‌ تنهایی‌ سهراب‌ سپهری‌، ص‌ 60 / 41ـ سهراب‌ مرغ‌ مهاجر، ص‌ 41 / 42ـ هشت‌ کتاب‌، ص‌ 326 /
43ـ همان‌، ص‌ 41 / 44ـ سهراب‌ مرغ‌ مهاجر، ص‌ 26 / 45ـ هشت‌ کتاب‌، ص‌ 287 / 46ـ همان‌، ص‌ 55ـ54 /
47ـ همان‌، ص‌ 170 / 48ـ همان‌، ص‌ 451 / 49ـ همان‌، ص‌ 294 / 50ـ همان‌، ص‌ 25 / 51ـ همان‌، ص‌ 86 /
52ـ همان‌، ص‌ 453 / 53ـ همان‌، ص‌ 12 / 54ـ همان‌، ص‌ 34 / 55ـ همان‌، ص‌ 174 / 56ـ همان‌، ص‌ 327

باغ‌ تنهایی‌ سهراب‌ سپهری‌ . حمید سیاهپوش‌، تهران‌: انتشارات‌ نگاه‌، 1376.
پیامی‌ در راه‌ . داریوش‌ آشوری‌ و کریم‌ امامی‌ و حسین‌ معصومی‌ همدانی‌، تهران‌: طهوری‌، 1371.
تاریخ‌ اجتماعی‌ کاشان‌ . حسن‌ نراقی‌، تهران‌: انتشارات‌ دانشگاه‌ تهران‌، 1345.
دایرة‌المعارف‌ فارسی‌ . غلامحسین‌ مصاحب‌.
سهراب‌ مرغ‌ مهاجر . پریدخت‌ سپهری‌، تهران‌: طهوری‌، 1376.
شعر زمان‌ ما . محمد حقوقی‌، تهران‌: انتشارات‌ نگاه‌، 1375.
نگاهی‌ به‌ سپهری‌ . دکتر سیروس‌ شمیسا، تهران‌: مروارید، 1376.
نیلوفر خاموش‌ . صالح‌ حسینی‌، تهران‌: نیلوفر، 1371.
هشت‌ کتاب‌ . سهراب‌ سپهری‌، تهران‌: طهوری‌، 1379.

این مقاله نخستین بار در فصلنامه فرهنگ و مردم سال پنجم شماره 19 20 پاییز و زمستان 1385 به چاپ رسیده است و به وسیله سردبیر برای تجدید انتشار در اختیار «انسان شناسی و فرهنگ» قرار داه شده است.

+ نوشته شده در  89/11/22ساعت 10:58 PM  توسط Abbas Sharekian | 
صفحه نخست
پست الکترونیک
آرشیو وبلاگ
عناوین مطالب وبلاگ
درباره وبلاگ

پیوندهای روزانه
Poetry of Kostas Kariotakis
آرشیو پیوندهای روزانه
نوشته های پیشین
مهر 1393
تیر 1393
آبان 1392
خرداد 1392
فروردین 1392
آذر 1391
آبان 1391
مهر 1391
شهریور 1391
اردیبهشت 1391
فروردین 1391
اسفند 1390
بهمن 1390
دی 1390
آبان 1390
مهر 1390
شهریور 1390
مرداد 1390
اردیبهشت 1390
فروردین 1390
اسفند 1389
بهمن 1389
آذر 1389
مهر 1389
شهریور 1389
خرداد 1389
اردیبهشت 1389
فروردین 1389
اسفند 1388
دی 1388
آبان 1388
مهر 1388
شهریور 1388
مرداد 1388
تیر 1388
خرداد 1388
Acting School
An English News Site for Iranians
Literature Network
The New York Times Magazine
Apply for TOEFL Exam
Apply for IELTS Exam
Poetry of Kostas Kariotakis
Poetry Translation
Mashhad Azad University
Online Degree; Northcentral University
Online Teacher
Online Translation
Visual Thesaurus
Articles on Translation Theory
Exmoor Literary Associations
Canadian Literature Center
Silas Marner (by: George Eliot)
Dictionary Online (En.-Persian & Persian-Eng)
Online English School
Online English School
Download Store - Emad
Everything ON English Language
شورای گسترش زبان و ادب پارسی
سازمان اسناد و کتابخانه ملی
دکتر فرزان سجودی - زبان شناسی
فرهنگسرای فردوسی
انجمن علمی نقد ادبی ایران
دیباچه ... ادبیات ایران و جهان